Cây hạt dổi tây bắc – Cây dổi


Cây hạt dổi Tây Bắc – hay còn gọi là Cây dổi, cây giổi. Loài cây dổi vốn có 2 loại, một là dổi hạt (Michelia tonkinensis) và dổi xanh (Michelia mediocris). Dổi xanh hạt đắng không ăn được mà chỉ trồng để lấy gỗ. Hạt dổi có thể dùng để chữa bệnh, cũng có thể dùng làm gia vị món ăn rất được ưa chuộng và khoái khẩu của đồng bào miền Tây Bắc. Những năm gần đây, dổi được chú ý rất nhiều do giá trị kinh tế của nó mang lại.

Cùng Khu Vườn Xanh tìm hiểu về loài cây này nhé.

Cây hạt dổi tây bắc
Cây hạt dổi tây bắc

Xem thêm:

Đặc điểm của cây hạt dổi Tây Bắc – Cây Dổi

Đặc điểm chung

  • Tên khoa học: Michelia tonkinensis
  • Tên gọi khác: Cây dổi, Cây Giổi, Cây Giổi hạt, Giổi Hòa Bình, Dổi Nếp …
  • Họ:  Dổi
  • Nguồn gốc: là loại cây đặc hữu của Việt Nam, phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Tây Bắc và khu vực Tây Nguyên nước ta…

Đặc điểm hình thái

  • Cây Dổi thuộc dòng gỗ lớn cây cổ thụ lâu năm, có cây sống cả trăm năm. Thân cây mọc thẳng khi trưởng thành có thể cao tới 30m, đường kính 5-7 m,  màu sáng nhẫn bóng, phần non có tơ mịn nhỏ sau mất dần. Thân cây thẳng tăm tắp, tròn đều, phân cành cao.
  • Lá cây có cuống dài khoảng 5cm, phiến xoan ngược bầu dục, lớn vào khoảng 12×4,5cm, đầu tù, gốc từ từ hẹp trên cuống, dày, dai; gân phụ 11-13 cặp.
  • Hoa dổi thơm, có màu vàng nhạt có 9 cánh chia nhiều lớp. Hoa ra tháng 3-4 và cho thu hoạch quả vào tháng 9-10 hàng năm
  • Quả dổi mọc dạng chùm, có hình dạng gần giống củ lạc bên trong chứa từ 1-4 hạt, vỏ quả màu xanh bóng.
  • Hạt giổi tươi có màu đỏ đậm rất đẹp mắt, khi phơi khô chuyển dần sang màu nâu đen.
Hạt dổi phơi khô
Hạt dổi phơi khô

Công dụng của cây hạt dổi Tây Bắc – Cây giổi

Công dụng về giá trị kinh tế

  • Cây dổi xanh được trồng để lấy gỗ và giống dổi hạt để lấy hạt.
  • Một cây dổi trưởng thành nếu trồng từ cây thực sinh mất khoảng 9-10 năm, nếu trồng từ cây ghép thì chỉ 3-4 năm là cho thu hoạch.
  • Trung bình một cây dổi trưởng thành cho khoảng 20-30kg hạt khô/vụ còn cây mới thì cũng đạt từ 7-8 kg.
  • Giá hạt dổi khô từ 800 nghìn – 1.5 triệu /cân. Do đó cây hạt dổi còn được gọi là “cây có hạt đắt như vàng” 
  • Gỗ dổi thuộc về loại gỗ quý, có đặc điểm có mùi thơm, ít mối mọt, gỗ thẳng liền khối được dùng để làm đồ đạc làm tủ bàn ghế, làm nhà.
  • Gỗ dổi là loại gỗ quý có giá từ 25-35 triệu/m3
Gỗ dổi xanh
Gỗ dổi xanh có giá trị kinh tế cao

Công dụng trong y học chữa bệnh

  • Hạt dổi là vị thuốc quý có rất nhiều tác dụng về chữa các bệnh tiêu hóa xương cốt. khi là gia vị ăn kèm mới những đồ ăn lạnh như tiết canh, ốc sẽ tránh được rối loạn tiêu hóa hay tiếu chảy.
  • Ngoài ra khi sửa dụng hạt dổi để ngâm rượu còn có tác dụng giúp điều trị các bệnh về xương khớp như: thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, viêm khớp hay gai cột sống…

Công dụng làm gia vị món ăn

  • Hạt dổi là một loại gia vị được sử dụng nhiều trong ẩm thực dân tộc Tây Bắc. Nó có vị cay nhẹ thơm nồng kích thích vị giác làm tăng sự ngon miệng. Người ta thường dùng nó để nghiền nát, ướp thực phẩm hay pha nước chấm tạo vị rất đặc trưng cho vùng cao.
Hạt dổi dùng ướp thực phẩm và gia vị rất hợp
Hạt dổi dùng ướp thực phẩm và gia vị rất hợp

Phân biệt cây dổi lấy hạt và cây dổi lấy gỗ

Nhiều người nhắc đến cây dổi đều nghĩ là cây này là loại có thể vừa lấy hạt vừa lấy gỗ, tuy nhiên thực tế có tới 2 loại dổi.Dổi hạt (Michelia tonkinensis) và dổi xanh (Michelia mediocris). Hạt của cây dổi xanh không ăn được vì nó đắng.

Dổi hạt (Michelia tonkinensis)

  • Lá không có sẹo lá kèm trên cuống lá; các lá noãn ít, thường dưới 10 và các đại phát triển thành quả trưởng thành cũng ít, thường dưới 8 kích thước lá nhỏ hơn dổi xanh (6,0-13 x 5,0-5,5 cm), hình trứng ngược.

Dổi xanh (Michelia mediocris)

  • Gần giống với loài Giổi ăn hạt ở đặc điểm về hình thái lá, thường dạng trứng hoặc trứng ngược.
  • Tuy nhiên nó khác với loài giổi ăn hạt ở chỗ: bộ nhụy hình trụ dài với 15-20 lá noãn rời các đại trưởng thành nhiều, thường trên 10, hình trứng, không có cuống quả và không có eo thắt loại này chỉ lấy gỗ.
Dổi hạt
Dổi hạt
 

Cách trồng và chăm sóc Cây Hạt Dổi Tây Bắc – Cây Giổi

Cách trồng Cây Hạt Dổi Tây Bắc – Cây Giổi

  • Phương pháp nhân giống: có 3 cách khác nhau để trồng được loài hoa này đó là gieo hạt, ghép, chiết cành.
  • Ghép và chiết cành cho hiệu suất thu hoạch nhanh hơn so với trồng bằng hạt.
  • Cây dổi trồng từ hạt thì sau 7-9 năm mới cho thu hoạch quả
  • Cây trồng từ loại ghép thì sau 3-4 năm đã cho được thu hoạch.
  • Gieo hạt trước khi trồng 8-10 tháng tuy nhiên do hạt giổi nhanh mất sức nẩy mầm nên sau khi thu hái có thể gieo hạt ngay để tăng tỷ lệ nẩy mầm của hạt.
Cây dổi ghép
Cây dổi ghép

Cách chăm sóc Cây Hạt Dổi Tây Bắc – Cây Giổi

cây có tốc độ sinh trưởng và phát triển nhanh. Cây có khả năng thích nghi với môi trường bên ngoài nhanh và có sức sống dẻo dai, tái sinh hạt tốt. . Cây cũng dễ trồng, dễ chăm sóc. Tuy vậy, bạn cần lưu ý một số yếu tố để cây có thể sinh trưởng một cách thuận lợi nhất. Cụ thể:

  • Về ánh sáng: Cây ưa sáng, đủ ánh sáng cây sẽ cho năng suất cao hơn. Cây non chịu bóng nhẹ.
  • Về nước tưới: Cây có khả năng chịu hạn khá tốt nhưng lại không chịu được nhiệt độ quá ẩm ướt nhất là phần gốc. Sau khi trồng bạn nên tưới nước định kì ngày một lần khi thời tiết nắng nóng.
  • Về đất trồng: Cây không kén đất, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau và phát triển bình thường. Chú ý đất cần thoát nước tốt. Cây ưa thích đất giàu dinh dưỡng và đất thịt pha, mùn và ẩm.
  • Nhiệt độ: Cây chịu lạnh tốt hơn chịu nóng. Ưa khí hậu mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp nhất cho cây là 20 – 25 độ C.
  • Độ ẩm: Cây ưa độ ẩm trung bình-cao khoảng 60-80%.
  • Phân bón: Chú ý bón phân cho cây theo chu kỳ. Thường là 2 lần / năm vào mùa xuân và đầu mùa mưa. Chú ý với cây con đang phát triển thì cần bón theo tỷ lệ.
  • Sâu bệnh:
  • Nấm: Để phòng trừ nấm, bệnh phải dùng Benlát C nồng độ 0,05% phun lên luống trước khi cây cây 1 tuần. Định kì 10-15 ngày phun 1 lần với lượng thuốc phun 2 lít cho 1m2.
  • Sâu: Thường có 2 loại sâu hại: Sâu đục nõn và sâu ăn lá cả ở vườn ươm và ngoài rừng trồng.
    + Xén tóc: Ấu trùng xén tóc đục thân, xén tóc trưở thành gặm vỏ, làm gãy cành, giảm sinh trưởng và làm chết cây.
    + Sâu đục thân: Sâu non đục ngọn làm gãy ngọn, giảm sinh trưởng của cây.
    – Cách phòng trự hữu hiệu nhất là thường xuyên kiểm tra và bắt sâu vào buổi sáng. Ngoài ra còn có thể dùng hoá chất thông thường.
    + Phòng chống mối: (Dùng LORSBANE-50EC hoặc SUMICIĐINE-20EC) 4 lít thuốc pha tỷ lệ 70 lít nước-phun vào hố trước khi trồng 10 – 15 ngày.
    + Phòng chống dế: Dùng bả gồm 90% cám gạo rang + 10% phân ngựa, bò khô + 11/000 BAĐAN-95 sp, vê viên băng hạt đậu tương, rắc mỗi gốc 2 viên sau khi trồng

Thu hoạch sơ chế bảo quản hạt dổi

  • Ta có thể thu quả dổi bằng cách nhặt quả quanh gốc hoặc dùng sào chọc cho quả rụng xuống. Quả phơi khô tách hạt bảo quản nơi khô ráo, khi sử dụng thì rang chín xay nhỏ.

Ý kiến bạn đọc (0)

© 2020 Khuvuonxanh.net. Thiết kế Website bởi MCOM.
Quay lại đầu trang